Homeopatia na świecie
i w Polsce

"W 2009 roku w Szwajcarii odbyło się referendum, które zaowocowało włączeniem homeopatii do obowiązkowego systemu ubezpieczeń medycznych. I jest to zapisane w Konstytucji."

Homeopatia w szpitalach

"Wyniki badań prowadzonych przez profesora Michalea Frassa wykazały, że leczenie Homeopatyczne ma wpływ na odległy wynik leczenia pacjentów leczonych z powodu sepsy na oddziale intensywnej opieki medycznej."

Homeopatia oparta na faktach

 

dr Peter Fisher

Dyrektor Kliniczny i Dyrektor ds. Badań w Królewskim Szpitalu Homeopatycznym w Londynie, członek Międzynarodowej Grupy Roboczej WHO do spraw Homeopatii, od 2001 roku pełni funkcję i nosi tytuł Lekarza Królowej Elżbiety II. W maju 2007 roku został odznaczony przez Polską Akademię Medycyny Złotym Medalem im. Alberta Schweitzera.

Streszczenie

Omówienie publikowanych do tej pory badań potwiedzających działanie homeopatii. Zostaną omówione systematyczne analizy, klliniczne badania oryginalne (randomizowane i nie randomizowane), analizy odnoszące się do relacji koszty-skuteczność oraz kwestii bezpieczeństwa terapii.

Zwrócenie uwagi na wybrane odkrycia różnych dziedzinach nauk podstawowych, w tym doświadczenia na modelach biologicznych i fizyko-chemicznych.

Zarówno w dziedzinie badań klinicznych, jak i w publikacjach dotyczących badań podstawowych odnotowano wiele pozytywnych doniesień.

Fakty kliniczne świadczą o korzystnym działaniu homeopatii w biegunkach u dzieci, grypie (leczenie), chorobie zwyrodnieniowej stawów, niedrożności pooperacyjnej, sezonowym alergicznym nieżycie nosa oraz chorobach reumatologicznych.

Nauki fizyczne dostarczają dowodów na możliwe modyfikacje struktury wody indukowane procesem homeopatycznego przygotowania leków, które potencjalnie mogłyby przechowywać informacje.

Wprowadzenie:

Homeopatia jest jedną z form medycyny komplementarnej i alternatywnej (CAM), opartą na idei „leczenia podobnego podobnym” (Similia similibus curentur), majacą na celu stymulację własnych procesów leczniczych organizmu.

Leki homeopatyczne są przygotowywane z materiału botanicznego, chemicznego, mineralnego, zwierzęcego lub ludzkiego w procesie następujących po sobie rozcieńczeń i wytrząsania, nazywanym potencjonowaniem.

Homeopatia jest jedną z najpopularniejszych dziedzin CAM na całym świecie. Jest szeroko stosowana w Europie Zachodniej, Południowej Azji i w Ameryce Łacińskiej, rozwija się dynamicznie w Ameryce Północnej i Europie Wschodniej. Homeopatia jest częścią oficjalnego systemu ochrony zdrowia w wielu krajach, między innymi w USA. W 1997 roku Komisja Europejska oszacowała, że stosowało ją 29% obwateli Europy.

Oficjalne farmakopeje homeopatyczne funkcjonują w Brazylii, Francji, Niemczech, Indiach i USA. Komisja Europejska podjęła działania mające na celu ujednolicenie procedur rejestracyjnych dla produktów homeopatycznych. W Farmakopei Europejskiej znalazły się już monografie leków homeopatycznych.

 

Systematyczne przeglądy (reviews) oraz metaanalizy badań klinicznych w homeopatii

Za najistotniejsze dla weryfikacji potwierdzeń naukowych uważane są systematyczne przeglądy i metaanalizy.

Opublikowano wiele analiz leczenia homeopatycznego, zarówno ogólnych, jak i odnoszących się poszczególnych chorób/sytuacji lub szczególnego sposobu leczenia.

Ogólne (wszechstronne) przeglądy systematyczne

Z większości systematycznych analiz ogólnych i metaanaliz wynika, że działanie homeopatii różni się od działania placebo.

Metaanaliza opublikowana w The Lancet (Linde et al., 1997) uwzględniła 186 badań homeopatycznych z kontrolą placebo; z 89 z nich można było uzyskać dane nadające się do analizy. Całkowite odchylenie standartowe dla tych 89 badań klinicznych wyniosło 2,45 (przedział ufności 95%, 2,05-2,93) na korzyść homeopatii. Oznacza to, że szanse na to, że leczenie homeopatyczne przyniesie pożądany skutek jest 2-3 razy większe niż w przypadku placebo.

Najważniejszym wnioskiem z tej metaanalizy było stwierdzenie, że wyniki „nie potwierdziły hipotezy, że działanie homeopatii wynika wyłącznie z efektu placebo”.

Grupa Badawcza Medycyny Homeopatycznej (Homeopathic Medicine Research Group), wspólna grupa specjalistów medycyny konwencjonalnej i homeopatii, powołana przez Komisję Europejską, opracowała przegląd badań klinicznych w homeopatii identyfikując 184 badania kliniczne.

Metaanalizie poddano randomizowane badania kliniczne z kontrolą placebo o najwyższej jakości metodologicznej (w sumie 2001 pacjentów włączonych). Uznano, że istnieją mocne dowody na to, że homeopatia działa silniej niż placebo (P<0,001), ale uznano, że „siła tych dowodów jest niska z powodu niskiej jakości metodologicznej analizowanych badań”.

W sierpniu 2005 Shang et al. Opublikowali porównanie 110 badań z kontrolą placebo w dziedzinie homeopatii i 110 badań w medycynie konwencjonalnej.

Zarówno homeopatia jak i medycyna konwencjonalna miały porównywalny pozytywny efekt leczniczy. 21 badań homeopatycznych i 9 konwencjonalnych oceniono jako badania „wysokiej jakości”. W tej grupy wyodrębniono z kolei 14 niesprecyzowanych „dużych badań o wysokiej jakości” (8 homeopatycznych, 6 dotyczących medycyny konwencjonalnej) i poddano dalszej analizie.

Autorzy doszli do wniosku, że „dowody na specyficzne działanie homeopatii były słabe, natomiast istniały silne dowody dla specyficznych efektów interwencji konwencjonalnych. To stwierdzenie jest kompatybilne z wnioskiem, że kliniczne efekty leczenia homeopatycznego są wynikiem efektu placebo.

Publikacja to była szeroko krytykowana za brak wskazania, na podstawie których badań ustalono powyższe wnioski (nie podano literatury, brak informacji o rozpoznaniach i liczbie pacjentów). Zarzucano jej brak transparentności, brak analizy czułości (na przykład nie podano wyników 21 badań o wysokiej jakości) i nie spełnienie wytycznych QUOROM dla raportów z systematycznych przeglądów badań naukowych.

 

Systematyczne przeglądy randomizowanych badań klinicznych w specyficznych sytuacjach klinicznych

Opublikowno systematyczne przeglądy badań dotyczące poszczególnych sytuacji klinicznych lub danego leku homeopatycznego:

Wnioski pozytywne:

biegunka dziecięca, leczenie grypy lekiem Oscilococcinum (Anas barbariae hepatis et cordis extractum HPUS), choroba zwyrodnieniowa stawów, pooperacyjna niedrożność jelit, choroby reumatyczne, sezonowy alergiczny nieżyt nosa, infekcje układu oddechowego i alergie

Wnioski negatywne:

Arnica, opóźniona bolesność mięśni szkieletowych (delayed-onset muscle soreness - DOMS), zapobieganie migrenom i bólom głowy, zapobieganie grypie (Oscilococcinum)

Zbyt mała ilość dowodów dla wyciągnięcia wniosków:

Przewlekła astma oskrzelowa, demencja, indukcja porodu, depresja.

 

Randomizowane badania kliniczne w homeopatii – opublikowane badania oryginalne

W przeglądzie badań klinicznych w dziedzinie homeopatii opublikowanych od 1975 do 2002 znaleziono 93 badania porównujące homeopatię z placebo lub innym leczeniem.

Pozytywne efekty działania homeopatii stwierdzono w 50 z nich. Fakty wskazują na pozytywne działanie homeopatii w alergicznym nieżycie nosa, biegunce dziecięcej, fibromialgii, grypie, bólu, ubocznych skutkach radio/chemioterapii, skręceniach stawów i infekcjach górnych dróg oddechowych.

Analiza 12 systematycznych przeglądów badań homeopatycznych w specyficznych sytuacjach klinicznych (Jonas et al.2003) prowadziła do podobnych wniosków: homeopatia może być skuteczna w alergiach, biegunce dziecięcej, grypie, pooperacyjnej niedrożności jelit, lecz nie w leczeniu migren, opóźnionej bolesności mięśni szkieletowych ani w zapobieganiu grypie.

Pojedyncze randomizowano badania kliniczne przeprowadzono w różnych dziedzinach klinicznych, na przykład w astmie oskrzelowej, zagrażających życiu sepsach, zapaleniach jamy ustnej indukowanych chemioterapią, fibromialgii, zespole przewlekłego zmęczenia, zespole napięcia przedmiesiączkowego, krwawieniach poporodowych oraz dla zastosowania Arniki w różnych wskazaniach klinicznych. Wiekszość z nich przyniosła pozytywne wyniki.

W niektórych dziedzinach klinicznych przeprowadzono zarówno randomizowane badania kliniczne, jak i badania obserwacyjne, co dało pełniejszy obraz możliwości zastosowania homeopatii na tym polu, między innymi w zakażeniach górnych dróg oddechowych i ucha środkowego u dzieci, ADHD (Atention Deficite Hyperactivity Disorder) oraz w leczeniu objawów związanych z terapią nowotworów- np. leczenie objawów ubocznych po chemioterapii lub radioterapii. Nie dotyczyły zaś leczenia nowotworów jako takich.

 

Efektywność ekonomiczna homeopatii

Badania nad aspektami ekonomicznycznymi prowadzone we Francji i w Niemczech w sektorze publicznym oraz ubezpieczeń prywatnych sugerują, że włączenie homeopatii związane jest z lepszymi wynikami w przypadku takich samych kosztów leczenia. Badania te były przeprowadzone według „quasi-eksperymentalnego” modelu (np. porównywano różne sposoby leczenia, ale pacjenci nie byli losowo przypisani do różnych sposobów terapii).

Witt i współpracownicy porównywali wyniki leczenia homeopatycznego i konwencjonalnego częstych dolegliwości przewlekłych prowadzonego przez lekarzy rodzinnych (dorośli – bóle głowy, bóle kręgosłupa, depresja, bezsenność, zapalenie zatok; dzieci – astma atopowa, atopowe zapalenie skóry, przewlekły nieżyt nosa). 493 pacjentów było leczonych przez lekarzy rodzinnych: 101 homeopatów i 59 stosujących terapię konwencjonalną. Pacjenci leczeni w obu grupach byli porównywalni. Wnioski z badania wskazują na fakt, że pacjenci wybierający leczenie homeopatyczne mieli lepsze wyniki leczenia przy podobnych kosztach terapii.

Trichard i współpracownicy porównali dwa sposoby leczenia („strategia homeopatyczna” vs. „stategia antybiotykowa”) w rutynowej praktyce medycznej prowadzonej przez lekarzy rodzinnych stosujacych terapię allopatyczną lub homeopatyczną w leczeniu nawracającego ostrego zapalenia gardła i nosa u 499 dzieci w wieku od 18 miesięcy do 4 lat. Lekarze stosujący leki homeopatyczne mieli istotnie lepsze wyniki biorąc pod uwagę skuteczność kliniczną, powikłania, jakość życia i czas absencji w pracy rodziców, dla jednocześnie niższych kosztów ubezpieczenia społecznego.

Kliniczne badania obserwacyjne

Badania obserwacyjne polegają na śledzeniu, co dzieje się z pacjentem, bez porównywania wyników z innymi rodzajami terapii. Szerokie badanie obserwacyjne prowadzono w Bristol Homeopathic Hospital. Włączono do niego 6500 kolejnych pacjentów, zarejestrowano 23000 wizyt w okresie 6 lat. Podczas kolejnych wizyt stan 70% pacjentów uległ poprawie, 50% - znacznej poprawie. Najlepszą reakcję na leczenie odnotowano w atopowym zapaleniu skóry u dzieci, w astmie oraz w zapalnych chorobach jelit, zespole jelita drażliwego, dolegliwościach menopauzalnych i w migrenie.

Badanie ankietowe przeprowadzone wśród 500 pacjentów w Royal London Homeopathic Hospital wykazało, że wielu pacjentów mogło zredukować lub całkowicie zaprzestać przyjmowania leków konwencjonalnych. Odsetek pacjentów był różny zależnie od diagnozy medycznej: w chorobach skórnych, na przykład, 72% mogło zredukować lub zaprzestać leczenia konwencjonalnego. Nie obserwowano redukcji dawek u pacjentów nowotworowych.

Niektóre badania obserwacyne dotyczyły także kosztów leczenia. Na przykład Frenkel & Hermoni na podstawie obserwacji prowadzonych w klinice stosującej CAM doszli do wniosku, że zastosowanie interwencji homeopatycznej prowadziło do umiarkowanych oszczędności oraz redukcji ilości leków stosowanych w leczeniu alergii i jej powikłań.

Jedna z praktyk lekarzy rodzinnych w Londynie odnotowywała koszty leków homeopatycznych dla 100 pacjentów i przeliczała na koszty odpowiednich leków konwencjonalnych, które należałoby alternatywnie zastosować. Średnio można było zaoszczędzić 60 funtów w przeliczeniu na 1 pacjenta. Stan zdrowia większości pacjentów poprawił się i nie zarejestrowano żadnych skutków ubocznych.

Bezpieczeństwo

Na postawie dostępnych faktów można stwierdzić, że powszechna wiara pacjentów w bezpieczeństwo leków homeopatycznych jest w pełni uzasadniona: ryzyko skutków ubocznych jest znikome w porównaniu z lekami konwencjonalnymi.

Na podstawie systematycznej analizy bezpieczeństwa homeopatii w oparciu o anglojęzyczną literaturę z lat 1970-1995, wyciagnięto następujące wnioski: leki homeopatyczne mogą wywoływać działania nieporządane, lecz są one zwykle niegroźne i przemijające; działania uboczne homeopatii są częstsze niż wynikałoby to z doniesień na ten temat; w pewnych przypadkach leki ziołowe opisywano jako „homeopatyczne”.

Ryzyko związane z homeopatią nie jest zwykle związane bezpośrednio z samym lekiem, a raczej z osobą ordynującą lek. W dwóch badaniach działania niepożądane obserwowano u około 2,7% pacjentów, a w trzecim badaniu u 7,8% pacjentów przyjmujących leki homeopatyczne, w porównaniu z 22,3% w korespondującej grupie pacjentów leczonych konwencjonalnie.

Badania naukowe nad mechanizmem działania

Przyczyną sceptycyzmu otaczającego homeopatię jest stosowanie bardzo wysokich rozcieńczeń, a nawet „rozcieńczeń ultramolekularnych”, to znaczy roztworów rozcieńczonych poza granicę prawdopodobieństwa obecności cząsteczek substancji wyjściowej.

Modele biologiczne

Owiana złą sławą „Afera Beneveniste”, od nazwiska francuskiego immunologa Jacquesa Beneveniste, dotyczyła ekperymentów związanych z degranulacją ludzkich bazofili w kaskadzie odpowiedzi alergicznej. Ogłoszono, że eksperymenty te nie są powtarzalne. Późniejsze szerokie, wieloośrodkowe badania przy użyciu zmodyfikowanej metody w eksperymentach z ultramolekularnymi rozcieńczeniami histaminy dały pozytywny wynik .

Najwięcej doświadczeń dotyczących modeli biologicznych w homeopatii opartych jest na eksperymentalnej intoksykacji. Krytyczny przegląd i metaanaliza dotyczyły 135 badań opublikowanych w 105 doniesieniach badających wpływ ochronny rozcieńczeń homeopatyczncych po ekspozycji na toksyny. Ponad 70% badań dało pozytywny wynik. Raport zawierał wyniki 26 badań związanych z eksperymentalnym zatruciem arszenikiem i rtęcią. Średnio działanie protekcyjne wysokich rozcieńczeń oceniono na 20%.

Opublikowano wiele inych doniesień dotycząch modeli eksperymentalnych, niektóre z nich potwiedzają tezę o możliwości fizjologicznego działania rozcieńczeń homeopatycznych. Pozytywne wnioski są znaczące, jednak istnieje możliwość stronniczości publikacji.

Streszczenie i wnioski

Biorąc pod uwagę szerokie stosowanie homeopatii, wydaje się ona niedostatecznie przebadana naukowo. W porównaniu z medycyną konwencjonalną ilość publikacji jest nieporównywalnie mniejsza, aczkolwiek istnieje wiele pozytywnych doniesień.

Systematyczne analizy randomizowanych kontrolowanych badań w homeopatii są wyraźnie pozytywne w następujących jednostkach chorobowych: biegunka dziecięca, grypa (leczenie), choroba zwyrodnieniowa stawów, pooperacyjna niedrozność jelit, sezonowy alergiczny nieżyt nosa, choroby reumatyczne.

Wiele powtarzanych randomizowanych kontrolowanych badań wskazuje na to, że homeopatia może być skuteczna w biegunce dziecięcej, fibromialgii, grypie, migrenowych bólach głowy, chorobie zwyrodnieniowej stawów, zapaleniu ucha środkowego, zawrotach głowy oraz w sezonowym alergicznym nieżycie nosa.

Wniosków płynące z pojedynczych randomizowanych kontrolowanych badań wskazują, że homeopatia może być skuteczna w zespole przewlekłego zmęczenia, zespole napiecia przedmiesiączkowego, w krwawieniu poporodowym, sepsie, zapaleniu jamy ustnej, w leczeniu objawów związanych z leczenie nowotworów oraz ADHD.

Główną przeszkodą dla akceptacji leczenia homeopatycznego jest stosowanie wysokich, „ultramolekularnych” rozcieńczeń. Jedna z hipotez wyjaśniająca działanie takich roztworów skupia się na gromadzeniu informacji w roztworach wodnych: istnieją przesłanki z nauk fizycznych o szczególnych modyfikacjach w strukturze wody indukowanych przez proces homeopatycznego przygotowania leku, co umożliwia przechowywanie informacji.

 

Dr Peter Fisher

Jest również Redaktorem Naczelnym pisma „The Homeopathy”, wydawanego przez grupę wydawniczą „ELSEVIER” Pismo to jest jedynym specjalistycznym czasopismem medycznym poświęconym homeopatii, które jest indeksowane w Medline[1] (www.sciencedirect.com/homp), a także przewodniczącym do spraw klinicznych w Narodowej Bibliotece Zdrowia, ekspertem
w bibliotece Medycyny Komplementarnej i Alternatywnej, oficjalnej stronie Narodowego Systemu Zdrowia dedykowanej medycynie komplementarnej oraz alternatywnej (www.library.nhs.uk/cam).

Jest członkiem Królewskiego Kolegium Lekarzy, uznanym specjalistą w dziedzinie homeopatii i reumatologii, wydał wiele publikacji dotyczących badań nad homeopatią oraz innymi metodami leczenia komplementarnego i alternatywnego.

 

[1] Medline – internetowa baza danych, kompleksowe źródło bibliografii naukowej i biomedycznej, zawierająca 11 milionów pozycji, tj. cytowań i streszczeń zdrowotnych i medycznych czasopism oraz innych źródeł.

comments
© 2015 Homeopatia Polska - Strona - Forum